Logo

Zwódne


Z W Ó D N E


Wieś obecnie położona w centralnej części gminy Zamość. Po raz pierwszy jej nazwa pojawiła się pod rokiem 1572 (jako campus Zawodna) na określenie pewnych gruntów wsi Żdanów, leżących przy granicy z wsią Pniowem1. W latach 1580-85 na tychże gruntach oraz na części gruntów pniowskich kanclerz Jan Zamoyski założył nowy, dość dużych rozmiarów (bo na 17 łanach, czyli na ok. 285 ha ziemi uprawnej) folwark, zwany podówczas Koźlerogi - od innego miana herbu Jelita rodu Zamoyskich. Wkrótce potem przyjęła się jednak nazwa Zawodne (Za Wodne) lub Zwodna2.

Folwark Koźlerogi specjalizował się w produkcji pszenicy. Wszakże obok tego stawiano także na rozwój produkcji mięsnej, najpewniej na własne potrzeby dworu Zamoyskich. W 1597 r. były tu: 63 sztuki bydła (w tym 17 krów dojnych i 15 cieląt), 23 świnie (w tym 12 prosiąt), 139 kur i 22 gęsi oraz kilkadziesiąt owiec. Ponadto inwentarze z 1588 r. wykazywały 2 sadzawki rybne, nastawione głównie na hodowlę pstrągow, oraz małą pasiekę pszczelą. Do pracy w folwarku zatrudniono chłopów ze Żdanowa, Pniowa i Mokrego3.

Folwark ów najprawdopodobniej istniał jeszcze w połowie XVIII stulecia. Wkrótce potem musiał zaniknąć, albowiem nie uwzgledniają go dość dokładne plany dóbr ordynackich z 1827 i 1828 roku4. Natomiast wieś o nazwie Zawodna notowana była dopiero pod 1895 rokiem5. Tej nazwy użyto także w spisie powszechnym z 1921 roku6.

Dnia 11.I.1943 r. oddział z 9 pułku piechoty AK pod komendą Jana Turowskiego ?Norberta? zaatakował wieś Wierzba. Wieś uległa częściowemu spaleniu, a w trakcie akcji partyzanci zastrzelili 7 Niemców. W odwecie hitlerowcy rozstrzelalali kilka osób w Pniówku oraz Zwódnem7.

Z początkiem 1943 r. Niemcy wybudowali tu lotnisko polowe, które funkcjonowało do maja 1944 roku, kiedy to na polu startowym wyorano pas, szeroki na 80 do 100 metrów"8.

Po wojnie Zwódne pozostało nadal niewielką wsią.




Kategoria

Wg spisu

z 1827 r.

Wg spisu

z 1921 r.

Wg spisu

powszechnego w 2002 r.


Uwagi

Domy mieszkalne

 


nie wymieniona

26

49

 

164

176

Ludność ogółem

 

163


1

wyznanie

rzymsko-katolickie

greko-katolickie

lub prawosławne

-

163

mojżeszowe

1

narodowość

polska

 

-

?rusińska?

 

żydowska

 

Źródła: Skorowidz..., t. IV, s. 124; Spis powszechny 2002 r.


1 Tarnawski, s. 129.

2 Tamże, s. 129. A. Kędziora (Zamość od A do Z, Zamość 1991, s. 206) twierdzi, iż folwark "Koźlerogi" mieścił się na tzw. Podtopolu, czyli w przybliżeniu na prawo od dzisiejszych ulic Partyzantów i Lwowskiej (patrząc od strony Starego Miasta). Przed rokiem 1780 folwark w Podtopolu został przez ordynatów darowany franciszkanom zamojskim. LBN ANU, sygn. III/2429, s. 295.

3 Tarnawski, s. 129, 139, 165, 177, 183, 184, 188, 192, 204; Stworzyński, k. 171, 172, 177.

4 APL, AOZ-pl., sygn. 95 i 243.

5 SG, t. XIV, s. 1498.

6 Skorowidz..., t. IV, s. 124.

7 Zamojszczyzna-Sonderlaboratorium..., t. II, s. 431.

8 Cz. Jurkowski, Łąkarstwo w powiecie zamojskim..., s. 108.

Wykonanie Esteel.pl.